استاندارد ANSI/ISEA Z87.1-2025: راهنمای کامل عینک ایمنی و علائم روی آن

جدیدترین ویرایش استاندارد آمریکایی برای عینک ایمنی، گاگل ایمنی، شیلد جانبی و سایر تجهیزات محافظ چشم و صورت، ANSI/ISEA Z87.1-2025 است. اگر روی دسته یا عدسی یک عینک ایمنی علامت Z87 حک شده باشد، یعنی آن محصول حداقل الزامات این استاندارد را در آزمون‌های ضربه، تابش غیریون‌ساز و پاشش مایع پاس کرده است. در این مقاله معنی دقیق تمام علائم، تفاوت Z87 و +Z87، و تغییرات ویرایش ۲۰۲۵ را بررسی می‌کنیم.

چرا محافظت از چشم در محیط کار جدی است؟

بر اساس داده‌های مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (NIOSH)، روزانه حدود ۲۰۰۰ کارگر در آمریکا آسیب چشمی مرتبط با کار می‌بینند که نیاز به درمان پزشکی دارد. نکته مهم این است که بخش بزرگی از این آسیب‌ها با تجهیزات محافظ مناسب قابل پیشگیری‌اند. به همین دلیل، در محیط‌های صناعتی و آموزشی، حرفه‌ای‌ها برای اطمینان از کارآمدی عینک، سراغ همان علامت «Z87» می‌روند.

عینک ایمنی ANSI Z87.1 چیست؟

Z87.1 یک استاندارد عملکردمحور (Performance-Based) است؛ یعنی مشخص نمی‌کند عینک از چه ماده‌ای ساخته شود، بلکه تعیین می‌کند در آزمون‌ها چه رفتاری باید داشته باشد. این سند شامل الزامات کلی، روش‌های آزمون، علامت‌گذاری دائمی، انتخاب، نگهداری و نحوه استفاده از محافظ‌ها است تا احتمال و شدت آسیب کاهش پیدا کند.

حوزه پوشش استاندارد شامل این خطرات است:

• ضربه (Impact) — مثل ذرات پرتاب‌شده در تراشکاری، سنگ‌زنی و برش
• تابش غیریون‌ساز — مثل نور شدید جوشکاری، UV و IR
• پاشش مایعات — مثل کار با مواد شیمیایی

و به‌همان‌اندازه مهم است بدانید چه چیزهایی را پوشش نمی‌دهد: عوامل بیماری‌زای خونی، پرتو ایکس، تابش ذره‌ای پرانرژی، مایکروویو، امواج رادیویی، لیزر و میزر، و همچنین کاربردهای ورزشی و تفریحی. الزامات این استاندارد برای زمانی اعمال می‌شود که محافظ برای اولین بار وارد سرویس می‌شود؛ پس عینکی که علامت دائمی Z87 دارد، در حالت نو تمام الزامات مربوطه را برآورده کرده است.

علائم Z87 روی عینک ایمنی چه معنایی دارند؟

علامت استاندارد برای محصولات منطبق با ANSI Z87.1-2025 خودِ Z87 است، اما علائم دیگری هم در استاندارد تعریف شده‌اند:

جزئیات کامل الزامات علامت‌گذاری در جدول ۳ خودِ استاندارد ANSI/ISEA Z87.1-2025 آمده است.

تفاوت Z87 و +Z87 در چیست؟

این پرتکرارترین سؤال در انتخاب عینک ایمنی است و پاسخش ساده است:

• Z87 به تنهایی یعنی مقاومت پایه در برابر ضربه (Basic Impact).
• +Z87 یعنی عینک آزمون‌های سخت‌تر ضربه شدید (High Impact) را پاس کرده است.

آزمون ضربه شدید دو بخش دارد: آزمون «جرم بالا» که در آن وزنه‌ای نوک‌تیز حدود ۵۰۰ گرمی از ارتفاع تقریبی ۱.۲ متر روی عینک نصب‌شده بر سرمدل رها می‌شود، و آزمون «سرعت بالا» که در آن یک گلوله فولادی کوچک با سرعتی در حدود ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت به عدسی شلیک می‌شود (این سرعت برای گاگل بسیار بالاتر است). برای گرفتن علامت +، نباید هیچ شکست، ترک یا جدا شدن عدسی از فریم رخ بدهد. نتیجه عملی: برای کار با فرز، سنگ‌فرز، اره و ابزار برقی، Z87 کافی نیست و باید +Z87 باشد.

نکته مهم درباره علائم D3، D4 و D5

این سه علامت فقط به عینک‌هایی داده می‌شود که درزگیر فومی یا سیل کامل دور چشم داشته باشند. بنابراین اکثر عینک‌های ایمنی معمولی که فاصله بازی بین فریم و صورت دارند، واجد شرایط D نیستند — حتی اگر ظاهر محکمی داشته باشند. اگر با مواد شیمیایی یا غبار سیلیس کار می‌کنید، عینک بدون علامت D عملاً محافظت لازم را ندارد.

اعداد کنار حروف فیلتر یعنی چه؟

• U۲ تا U۶: سطح فیلتر UV؛ عدد بالاتر یعنی محافظت بیشتر در برابر فرابنفش.
• L۱.۳ تا L۱۰: میزان عبور نور مرئی؛ عدد پایین‌تر یعنی عدسی روشن‌تر.
• R۱.۳ تا R۱۰: سطح فیلتر مادون‌قرمز، مهم در کار با کوره و فلز مذاب.
• W۱.۳ تا W۱۴: شید فیلتر جوشکاری؛ عدد بالاتر یعنی عدسی تیره‌تر.

تغییرات ویرایش ANSI/ISEA Z87.1-2025

استاندارد محافظت از چشم و صورت تنها در صورتی مؤثر می‌ماند که به‌روز بماند. ویرایش ۲۰۲۵ همان مسیر تمرکز بر عملکرد محصول و هم‌راستایی با استانداردهای بین‌المللی را ادامه داده است. تغییرات اصلی:

• افزودن ارجاع متقابل به ANSI/ISEA Z87.62-2021 که به محافظت در برابر پاشش خون و سایر مواد بالقوه عفونی می‌پردازد.
• شفاف‌سازی و گسترش الزامات علامت‌گذاری محصول، از جمله راهنمای اختصاصی برای نگه‌دارنده عدسی طبی و مثال‌های تفصیلی در پیوست L.
• به‌روزرسانی و شفاف‌سازی متن بخش‌های مربوط به آزمون ضربه، کدری (Haze) عدسی و حداقل سطح پوشش، برای یکدست شدن اجرای آزمون‌ها.
• بهبودهای ویرایشی در کل سند، از جمله بازآرایی محتوای بخش‌های مرتبط با خطرات خاص برای درک آسان‌تر.

تغییرات ویرایش قبلی: ANSI/ISEA Z87.1-2020

برای درک مسیر تکامل استاندارد، مرور ویرایش قبلی مفید است. ویرایش ۲۰۱۰ نقطه عطفی بود و ویرایش ۲۰۱۵ آن مسیر را با پرداختن به فناوری‌های نوظهور ادامه داد. ویرایش ۲۰۲۰ نسبت به ۲۰۱۵ این تغییرات را داشت:

• افزودن معیارها و علائم لازم برای محافظ‌هایی با «اپتیک آسان‌گیرانه» به‌عنوان یک گزینه، با این استدلال که برخی وظایف — مانند نیروهای امدادی، آتش‌نشانی و نظامی — لزوماً به معیارهای اپتیکی سخت‌گیرانه تاریخی نیاز ندارند.
• افزودن معیارهای آزمون، عملکرد و علامت‌گذاری برای عدسی‌های ضدبخار، چون بخار گرفتن عدسی می‌تواند ایمنی انجام کار را مختل کند.
• تغییر مقادیر مجاز عبور نور (Transmittance).
• گسترش شیدهای فیلتر جوشکاری.
• شفاف‌سازی روش آزمون برای اعمال تلورانس‌های حالت تاریک در فیلترهای جوشکاری خودتاریک‌شو و تعیین حداقل سطح پوشش نسبت به سرمدل مشخص‌شده.

یک برگه اصلاحیه (Erratum) هم برای ویرایش ۲۰۲۰ منتشر شد که متن جاافتاده در رویه آزمون غبار (بند ۹.۱۸.۳) را اضافه کرد و ابهام علامت‌گذاری عدسی‌های ضدبخار در جدول ۳ را رفع کرد.

عینک ایمنی طبی و علامت Z87-2

اگر نمره چشم دارید، عینک طبی معمولی جای عینک ایمنی را نمی‌گیرد. عینک ایمنی طبی با Z87-2 و در صورت مقاومت به ضربه شدید با +Z87-2 علامت‌گذاری می‌شود و علاوه بر آزمون‌های ایمنی، باید تلورانس‌های اپتیکی سخت‌گیرانه را هم رعایت کند:

• دقت نمره در محدوده تلورانس مجاز (معمولاً حدود ±۰.۱۲ تا ±۰.۲۵ دیوپتر بسته به قدرت عدسی)
• ساخت عدسی در محدوده تلورانس فاصله مردمکی (PD) تجویزشده
• حداقل ضخامت عدسی: حدود ۲.۰ میلی‌متر برای پلی‌کربنات و تریوکس و حدود ۳.۰ میلی‌متر برای پلاستیک‌های با ضریب شکست بالا و عدسی شیشه‌ای

علامت روی عینک طبی معمولاً یک حکاکی بسیار ریز در گوشه بالای دسته یا روی خود عدسی است و طبق استاندارد اجباری است.

عینک آفتابی معمولی جایگزین عینک ایمنی نیست

یک تصور غلط رایج این است که هر عینک تیره و بادوامی می‌تواند در محیط کار نقش محافظ را بازی کند. عینک آفتابی برای فیلتر کردن نور و اشعه فرابنفش طراحی شده، نه برای تحمل برخورد ذره‌ای که با سرعت بالا پرتاب می‌شود. اگر روی فریم و عدسی علامت Z87 یا +Z87 حک نشده باشد، آن محصول تجهیز محافظ چشم محسوب نمی‌شود.

در مقابل، برای کارهای بیرون از ساختمان که خطر ضربه ندارند — مثل رانندگی، کار در محیط باز و فعالیت روزمره زیر آفتاب — یک عینک آفتابی استاندارد با فیلتر UV۴۰۰ انتخاب درستی است. در این دسته، برندهای شناخته‌شده مانند عینک ریبن اصل کیفیت اپتیکی و محافظت UV تأییدشده‌ای ارائه می‌دهند؛ اما دقت کنید که این محافظت با ایمنی صناعتی دو موضوع کاملاً جداگانه‌اند و استاندارد Z87.1 صریحاً کاربردهای ورزشی و تفریحی را پوشش نمی‌دهد.

راهنمای عملی انتخاب عینک ایمنی مناسب

1. خطر اصلی محیط کارتان را مشخص کنید: ضربه، غبار، پاشش شیمیایی، نور جوشکاری یا حرارت.
2. سراغ علامت‌ها بروید، نه ظاهر محصول: برای ابزار برقی حتماً +Z87؛ برای مواد شیمیایی D3؛ برای غبار ریز D5؛ برای جوشکاری W با شید مناسب.
3. پوشش و فیت را بررسی کنید: عینکی که از کناره‌ها فاصله دارد، مسیر ورود ذرات را باز می‌گذارد.
4. اگر نمره چشم دارید، عینک ایمنی طبی با علامت Z87-2 تهیه کنید یا از اورگلاس (Over-the-glass) استانداردشده استفاده کنید.
5. عینک آسیب‌دیده را کنار بگذارید. عدسی ترک‌خورده، حفره‌دار یا پرخط استحکام خود را از دست داده و در ضربه بعدی می‌شکند؛ بازرسی دوره‌ای هر شش ماه توصیه می‌شود.

پرسش‌های متداول

آیا Z87.1 و +Z87 یکی هستند؟

نه. Z87.1 نام خودِ استاندارد است، در حالی که +Z87 یک علامت روی محصول است که نشان می‌دهد آن محصول آزمون ضربه شدید همان استاندارد را پاس کرده است.

آیا عینک ایمنی از UV محافظت می‌کند؟

فقط در صورتی که علامت U همراه با عدد مقیاس (مثلاً U۶) روی عدسی حک شده باشد. عدسی شفاف بدون این علامت لزوماً فیلتر UV تأییدشده ندارد.

معنی D3D5+Z87 روی یک عینک چیست؟

یعنی آن محافظ هم مقاومت در برابر ضربه شدید و هم محافظت در برابر پاشش مایع و غبار ریز را دارد؛ چنین محصولی معمولاً درزگیر فومی یا سیل کامل دارد.

استانداردهای اروپایی مثل EN 166 معادل Z87.1 هستند؟

معادل کامل نیستند. هر دو حوزه مشابهی را پوشش می‌دهند و ویرایش‌های اخیر Z87.1 در جهت هم‌راستایی بیشتر با استانداردهای بین‌المللی حرکت کرده‌اند، اما روش‌های آزمون و نظام علامت‌گذاری‌شان متفاوت است. اگر کارفرما یا قرارداد شما به یکی از آن‌ها اشاره کرده، همان مورد را ملاک بگیرید.

عینک ایمنی چند وقت یک‌بار باید عوض شود؟

بازه ثابتی ندارد؛ ملاک وضعیت آن است. با مشاهده ترک، حفره، خط‌وخش زیاد یا شل شدن اتصال عدسی و فریم، بلافاصله تعویض کنید. تغییر نمره چشم هم دلیلی برای به‌روزرسانی عدسی طبی ایمنی است.

جمع‌بندی

ANSI/ISEA Z87.1-2025 نسخه فعلی استاندارد محافظ چشم و صورت شغلی و آموزشی است و تغییرات آن بیشتر روی شفاف‌سازی علامت‌گذاری، یکدست شدن آزمون ضربه و اتصال به استاندارد مربوط به مواد عفونی متمرکز است. در عمل، مهم‌ترین کاری که به‌عنوان کاربر می‌توانید انجام دهید ساده است: پیش از خرید، فریم و عدسی را برای علامت‌های Z87، +Z87 و کدهای D، U، L و W بررسی کنید و محافظ را با خطر واقعی محیط کارتان تطبیق دهید.